Leesfragment: Een verzwegen leven - Eva Kamanda & Kristof Bohez

Het begint met de huwelijksfoto van haar overgrootouders. Etterbeek, 1942. Hij stelt vragen, zij gaat eindelijk op zoek naar antwoorden. Eva Kamanda en Kristof Bohez leggen in Een verzwegen leven een stuk onvertelde Belgische geschiedenis bloot. Hier lees je de proloog.

Een verzwegen leven
Eva Kamanda & Kristof Bohez

 

ISBN: 9789464341157
Prijs: €24,95


Proloog

Hij vertikt het om haar aan te kijken, ook nu ze nog slechts een zucht van zijn gezicht verwijderd is. Ze lijkt even haar adem in te houden, voor de woorden eruit komen.
       ‘Ik heb dezelfde wenkbrauwen. En resting bitch face,’ zegt ze.
       Ze bedoelt dat haar blik soms mooi op oneindig kan kamperen. Maar nu niet. Nu plakken haar pupillen klaarwakker aan het papier. Vanuit het boek op de tafel blijft de blik van haar overgrootvader rakelings de hare kruisen.

Hier zit ze dan, in de verstilde universiteitsbibliotheek van Antwerpen. Naast het Van Gogh Museum in Amsterdam en de Bibliothèque Nationale in Parijs, één van de instituten die het gezochte boek nog in bewaring houdt: Les africanistes, peintres voyageurs. Dertig jaar oud, meer dan driehonderd pagina’s dik en goed voor een staalkaart van Europese schilders die tussen 1860 en 1960 Afrika vereeuwigden – of minstens de delen die zij daarvoor illustratief achtten.

Op pagina 197 prijkt een groot portret van François Kamanda. Zachte kleuren, zijn hoofd wat naar rechts gedraaid, blik op oneindig. Hoe langer Eva naar het portret kijkt, hoe harder het besef binnenkomt dat ze zo weinig over hem weet.
       ‘Vreemd om hem hier als een soort studieobject te zien,’ zegt ze.
       Signée et datée 1936,’ staat erbij. Hij moet iets tussen twintig en dertig geweest zijn toen hij poseerde voor dit portret. Nooit eerder zag Eva haar overgrootvader op deze leeftijd, een periode die ze op dit moment zelf beleeft.

Nu geldt dat vast voor veel millennials en hun overgrootouders. Toch is dit anders. In de hele familie Kamanda weet niémand veel over François, zelfs zijn eigen dochters niet. Volgens zijn oudste dochter Annie heeft hij maar weinig verteld over zijn jaren in Congo. Francine, zijn jongste dochter, beaamt dat ook voor zijn jaren in België. François heeft nooit veel verteld.

Bij Eva zijn de vragen de jongste jaren almaar groter geworden, als klimplanten in het hoofd schuren ze daar elke keer wat harder tegen haar schedel aan. Inmiddels ontwaakt bijna de halve wereld met de idee dat ook zwarte levens ertoe doen. Geldt dat dan niet voor het leven van haar overgrootvader? De wegschuivende sluier over het koloniale verleden van België legt de kwestie onvermijdelijk bloot; wie of wat dreef François om Congo achter zich te laten en tienduizend kilometer verderop een
nieuw leven te starten?

Bien sûr dat hun vader door toedoen van een belangrijke koloniaal als boy in België belandde, dat zeggen Annie en Francine Kamanda ook te weten. En dat hij hier vermoedelijk rond 1940 zijn Belgische vrouw leerde kennen. Maar verder? Even weinig antwoorden als pogingen om die te achterhalen tijdens familiebijeenkomsten. Hoe zou François het vroege kolonialisme beleefd hebben? Wie liet hij achter in zijn moederland? Nog een stukje taart, iemand?

De founding father van de Belgische Kamanda’s is een zwart gat in zijn eigen familiegeschiedenis.

O ja, dat hij eens geportretteerd werd door een schilder, zei Annie nog. Eva buigt nog wat dieper naar het boek met daarin het Portrait de François Kamanda. De schilder, zo leest ze, was Henri Logelain.
       ‘En waarom pikte die man er eigenlijk mijn overgrootvader uit?’ Eva’s blik glijdt van boven naar onder.
       De tekst op de volgende pagina doet er nog een schep mysterie bovenop. ‘Logelain was vernieuwend door de naam van het model als enige titel aan het doek toe te kennen. Nochtans was François Kamanda geen bekende en leefde hij in een tijd waarin zwarten alleen door hun functies gekenmerkt werden: chef, tovenaar, vooraanstaande, boy, vrouw, kind of danser.’

Hoezo, vernieuwend door het vermelden van zijn naam? Was François Kamanda dan meer dan zomaar een boy? Had hij iets te betekenen waarvan we geen weet hebben?

Eva’s ogen schieten alle kanten op nu. Hier, op één kilometer van de kaaien waar de Congoboten destijds toekwamen, kruipt de man van wie ze de naam, wat trekken en pigment erfde, nog dieper onder haar huid.

En wat met die credits bij de prent? ‘Musée royal de l’Afrique centrale,’ staat eronder. Huh? Zou het? De rit naar huis loopt langs de Scheldekaaien en over meer dan één rimpeling. Eva besluit het AfricaMuseum in Tervuren te vragen of ze meer weten.

Het antwoord van de archivaris laat niet lang op zich wachten; het schilderij door Henri Logelain maakt wel degelijk deel uit van de museumcollectie. ‘Voor het bekijken van het portret dient u een afspraak te maken,’ voegt de archivaris er nog aan toe.

De zoektocht naar de man van wie Eva haar blik op oneindig heeft, is nu echt begonnen. Hij is haar tenslotte nog zoveel antwoorden verschuldigd.


Meer leesfragmenten

Leesfragment: Rebels - Ann Peuteman

Oude mensen zitten het liefst in hun luie stoel voor tv met een dekentje over hun knieën. Met dat beeld voor ogen bedenken we constant allerlei theorieën en projecten om hun leven zo comfortabel mogelijk te maken. Daarbij vergeten we keer op keer aan die ouderen zelf te vragen of dat wel echt is wat ze willen. In Rebels gaat Ann Peuteman in gesprek met rebellen op leeftijd. Elk op hun eigen manier verzetten ze zich tegen betutteling, doen ze er alles aan om gehoord te worden en vertikken ze het om oud te worden. Hier lees je het woord vooraf van Rebels. Het verzet van 75-plussers.

Lees meer »

Leesfragment: Chronisch genezen - Dirk Nielandt

Alles in Dirk Nielandts leven liep op rolletjes tot multiple sclerose bij hem werd vastgesteld. De diagnose sloeg in als een bom. Het was het begin van een kronkelig pad met veel hobbels, verrassende wendingen en een onzeker einde. Een chronische ziekte betekent echter niet dat het leven stopt. Dirk is ervan overtuigd dat je met de juiste levensstijl (en wat lef en verbeelding) een auto-imuunziekte kan afremmen of voorkomen. Lees hier het woord vooraf van Chronisch genezen.

Lees meer »

«   »